محمد تقي جعفري

250

ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي )

گفتم : آيا اين مطلب را شما با نظر به روش فكرى « راسل » مىگوييد ، يا نظر خودتان چنين است ايشان بدون معطلى گفتند : با نظر به مبناى فكرى راسل مىگويم : من پاسخ دادم كه ايشان هرگز نمىتوانند وجود گناه و كيفر را منكر شوند ، زيرا ايشان صراحتا مىگويند : من وجود خدا را انكار نميكنم ، بلكه احتمال مىدهم خدا وجود داشته باشد ، بنا بر اين كه احتمال مىرود خدا وجود داشته باشد ، احتمال ديگرى هم مىرود كه خداوند اشخاصى را كه مطابق قوانين اجتماعى و اخلاقى ( حد اقل ) رفتار كنند ، مطيع و آنان كه بر خلاف آنها عمل مىكنند ، گنهكار محسوب نموده كيفرى را كه جز نتيجهء اعمال خودشان نيست در بارهء آنان مقرر بدارد . سپس تأكيد كردم كه بر طرف كنندهء منطقى اين احتمال چيست ايشان بدون اين كه پاسخ اين سؤال را بدهند ، با صدا و لحنى كه دلالت به اطلاع كافى از موضوع داشت ، گفتند : مثلا موضوع ازدواج از تورات « موسى » به اين طرف رسميت پيدا كرده است و پيش از موسى پديدهء ازدواج قانونى وجود نداشت اگر چه تأسف من از اين گونه اظهار نظرهاى ناآگاهانه ، درونم را ناراحت كرده بود ، ولى به جهت احترام به مقام دانش با كمال آرامش گفتم : آقاى دكتر ، شما قانون حمورابى را خوانده‌ايد پاسخ داد : بلى ، بلى ، من آن قانون را ديده‌ام و هيچ ماده اى در بارهء ازدواج ننوشته است چون اين جانب در هنگام تدريسها و تأليفات فقهى و حقوقى ، قانون « حمورابى » را دقيقا مطالعه و تطبيق به قانون اسلام نموده بودم و از همهء مواد آن اطلاع داشتم بايشان گفتم :